قرارداد معاوضه به توافقی اطلاق میشود که طی آن دو یا چند طرف، کالاهای خود را با یکدیگر عوض و مبادله کنند، بدون آنکه یکی از عوضین مبیع و عوض دیگر ثمن باشد. این قرارداد لازم است همچنین وجود قصد انشا و اهلیت طرفین از جمله شرایط صحت قرارداد معاوضه می باشد.
از دیرباز، مردم برای تأمین نیازهای خود کالاهای خود را با یکدیگر مبادله می کردند. در واقع یکی از قدیمی ترین اشکال تجارت و تبادل در جوامع بشری عقد معاوضه به شمار می رود. به عنوان مثال، یک کشاورز ممکن بود با یک صنعتگر که نیاز به غلات داشت، کالا های خود را مبادله کند. این شیوه مبادله به مرور زمان تکامل یافته و به شکلی پیچیده تری به نام بیع، یا همان مبادله کالا با پول، تبدیل شد.
حال از آنجا که این نوع قرارداد ها هنوز هم در دنیای مدرن مورد استفاده قرار میگیرند لازم است که به شرایط صحت، ویژگی و نحوه تنظیم آن پرداخته شود تا افراد از جزئیات آن مطلع گردند و از این طریق بتوان از بروز اختلافات جدی بین طرفین جلوگیری نمود.
از این رو، در ادامه مقاله حاضر، قصد داریم، پس از پاسخ به این پرسش که عقد معاوضه چیست و شرایط صحت و ویژگی های عقد معاوضه چه می باشد؛ به نمونه متن این قرارداد بپردازیم. سپس در خصوص مستحق للغیر بودن در عقد معاوضه و خیار عیب و غبن در این عقد صحبت خواهیم کرد در انتها نمونه دادخواست اثبات عقد معاوضه ارائه خواهیم داد. جهت کسب اطلاعات بیشتر در این خصوص، با ما همراه باشید.
عقد معاوضه چیست؟
در طول تاریخ، بشریت همواره به دنبال راه هایی برای تأمین نیازهای خود بوده است. در این راستا، مبادله کالا به کالا یکی از ابتدایی ترین روش های تجارت به شمار می رفته است؛ روشی که در آن افراد مستقیماً کالا های خود را با یکدیگر تبادل میکردند.
در حال حاضر نیز یکی از قرارداد های رایج در مبادلات تجاری، عقد معاوضه می باشد. حال ممکن است که در ذهن برخی از افراد این پرسش مهم مطرح شود که عقد معاوضه چیست که در پاسخ به آن باید گفت قرارداد معاوضه به توافقی اطلاق میشود که طی آن دو یا چند طرف، کالاهای خود را با یکدیگر عوض و مبادله کنند.
ماده 464 قانون مدنی در این خصوص مقرر می دارد:«معاوضه عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین مالی می دهد به عوض مال دیگر که از طرف دیگر اخذ می کند بدون ملاحظه اینکه یکی از عوضین مبیع و دیگری ثمن باشد.» بنابراین در اصطلاح حقوقی، منظور از معاوضه همان مبادله کالا به کالا می باشد. به عنوان مثال، اگر فردی تصمیم بگیرد که محصول باغ خود را با یک خودرو عوض کند، این معامله به عنوان قرارداد معاوضه شناخته می شود.
شرایط صحت و ویژگی های عقد معاوضه
عقد معاوضه به عنوان یکی از معاملات تجاری، دارای قواعد و شرایط خاصی است که باید برای انعقاد صحیح آن رعایت شود. حال ممکن است که در ذهن برخی از افراد این پرسش مطرح شود که شرایط صحت و ویژگی های عقد معاوضه چه می باشد که در این بخش به این موارد اشاره می شود.
برای انعقاد عقد معاوضه، همانند سایر عقود، شرایطی لازم است که از جمله این شرایط میتوان به وجود قصد انشاء اشاره کرد. در واقع طرفین معامله باید قصد و اراده واقعی برای انجام معامله داشته باشند. در صورت فقدان این قصد، عقد معاوضه باطل خواهد شد. همچنین طرفین عقد باید از لحاظ حقوقی اهلیت لازم را داشته باشند. به عبارتی اگر یکی از طرفین مجنون یا صغیر غیرممیز باشد، عقد باطل و اگر طرفین صغیر ممیز یا سفیه باشند، عقد غیر نافذ خواهد بود.
شرط بعدی این است که جهت قرارداد معاوضه باید مشروع باشد و در صورتی که جهت معامله برخلاف قوانین آمره و شرع باشد، عقد باطل تلقی می شود و به تبع آن، هیچ گونه اثری ایجاد نخواهد کرد. لازم به ذکر است که عقد معاوضه، در زمره عقود لازم قرار میگیرد. این بدان معناست که پس از انعقاد قرارداد، هیچ یک از طرفین نمیتوانند به تنهایی آن را بهم بزنند. به عبارتی برای موارد انحلال قرارداد یا عقد، باید هر دو طرف با این امر موافقت کنند و رضایت لازم را داشته باشند و یا این که در هنگام عقد برای خود حق فسخ پیش بینی کنند.
نکته بعدی این است که مطابق ماده 465 قانون مدنی، در عقد معاوضه احکام خاصه بیع جاری نمی شود. یعنی برخلاف بیع در عقد معاوضه با خیار حیوان،تأخیر ثمن و مجلس نمیتوان عقد معاوضه را بر هم زد و حق شفعه نیز در آن راه ندارد . همچنین عقد معاوضه را باید جزو عقد معوض و تملیکی دانست که در توضیح آن باید گفت که در معاوضه دو عوض وجود دارد، معوض آن کالایی است که در ابتدا مورد معامله قرار می گیرد و در مقابل آن کالایی که طرف دیگر در ازای معوض دریافت می کند، عوض نامیده می شود. همچنین طرفین پس از مبادله، مالک اجناس می شوند.
